RYSZARD HARĘŻLAK BSOGKK

Przyczyny niepowodzenia zachowawczego leczenia skolioz idiopatycznych przy pomocy ćwiczeń leży między innymi w tym, iż zaleca się wykonywanie ćwiczeń i pozycji wyjściowych nie uwzględniając trójpłaszczyznowego charakteru zaburzeń.

W przypadkach takich stosowanie ćwiczeń symetrycznych wzmacniających mięśnie grzbietu ( leżenie przodem, wznos tułowia ) należy uznać za błąd metodyczny. Ćwiczenia tego typu mają ograniczoną wartość terapeutyczną a nawet są przeciwwskazaniem w wielu przypadkach skolioz idiopatycznych z następujących powodów:

  • powodują spłaszczenie kifozy piersiowej lub lordotyzację kręgosłupa, a plecy płaskie lub pogłębiona lordoza należą do czynników predysponujących powstawanie i warunkujących progresję skolioz idiopatycznych.

W leczeniu skolioz idiopatycznych należy:

  • oddziaływać korygując na wszystkie trzy zaburzone płaszczyzny skrzywienia
  • przywrócić lub wykształcić prawidłowe wygięcie kręgosłupa w obrębie każdej    płaszczyzny  i każdego łuku
  • wzmocnić wybiórczo mięśnie strony wypukłej skrzywienia przy optymalnym odciążeniu wyrostków stawowych
  • kifozować i równocześnie odrotować kręgosłup.


Powyższe wymagania spełnia opracowana nowa koncepcja (metoda) korekcji skolioz idiopatycznych. Na koncepcję tę składają się :

  • trójpłaszczyznowy korektor skolioz autorstwa mgr Ryszarda Harężlaka
  • korektor skolioz odcinka lędźwiowego - autorstwa jak wyżej
  • układ ćwiczeń "wolnych" dla korekcji skolioz idiopatycznych - autor mgr Ryszard Harężlak.


Zaletą przedstawionej koncepcji jest dobór pozycji wyjściowej i wybiórczo pozytywnie wpływającej na rozciąganie strony wklęsłej, kifotyzację z odrotowaniem kręgosłupa oraz wybiórcze wzmacnianie strony wypukłej łuku. Wbrew pozorom dużą wartość terapeutyczną stanowi układ "ćwiczeń wolnych" dobieranych indywidualnie dla każdego przypadku z możliwością realizacji również w warunkach domowych.

Ćwiczenia te pozwalają na wybiórcze rozciąganie strony wklęsłej łuku skrzywienia wraz z odrotowaniem zapobiegając jednocześnie powstawaniu i utrwalaniu się przykurczy. Sytuacja powyższa stanowi podstawę do pozyskiwania pozytywnych efektów korekcyjnych i w szczególnych przypadkach skolioz progresywnych łagodne przejście przez okresy skoku wzrostowego i pokwitaniowego.

O wartości przedstawionej koncepcji stanowi nie tylko uzasadnienie teoretyczne, ale głównie efekty praktyczne w postaci popraw lub stabilizacji nawet w przypadkach znacznie zaawansowanych. Każdy przypadek skoliozy należy rozpatrywać indywidualnie. Uzupełnienie przedstawionej koncepcji stanowią ćwiczenia kształtujące i doskonalące nawyk prawidłowej postawy, ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia antygrawitacyjne, ćwiczenia w wodzie oraz gry i zabawy korekcyjne.


TRÓJPŁASZCZYZNOWY KOREKTOR SKOLIOZ

TRÓJPŁASZCZYZNOWY KOREKTOR SKOLIOZ

Przyrząd służy do korekcji bocznych skrzywień kręgosłupa, oraz korekcji skolioz idiopatycznych charakteryzujących się trójpłaszczyznowymi zaburzeniami tj.:

  • bocznym wygięciem kręgosłupa
  • płaszczeniem kifozy piersiowej i nadmiernym zlordozowaniem odcinka lędźwiowego
  • zrotowaniem kręgów w konsekwencji czego pojawia się garb żebrowy lub wał lędźwiowy


Idea ćwiczenia na przyrządzie oparta jest na zasadzie:

  • czynnej korekcji bocznego skrzywienia kręgosłupa przez wybiórcze wzmacnianie mięśni strony wypukłej
  • czynnej derotacji
  • czynnej kifotyzacji


Podstawową zaletą przyrządu jest łatwość obsługi i dostosowanie do cech indywidualnych skrzywień kręgosłupa.

ĆWICZENIE W TRÓJPŁASZCZYZNOWYM KOREKTORZE SKOLIOZ

ĆWICZENIE W TRÓJPŁASZCZYZNOWYM KOREKTORZE SKOLIOZ


Aby ćwiczenia na przyrządzie były skuteczne bardzo istotne jest w każdym przypadku oznaczenie wyrostków kolczystych w pozycji skłonu w przód celem ustalenia każdego łuku bocznego skrzywienia. Wskazane jest również, jeżeli jest to możliwe posłużenie się zdjęciem radiologicznym kręgosłupa.

Pozycją wyjściową na trójpłaszczyznowym korektorze skolioz (rys. 2, fot. 3) jest klęk obunóż, natomiast tułów (klatka piersiowa i brzuch) oparty na wsporniku.
Regulacja pionowa wspornika i umocowania gum ekspandorowych umożliwia indywidualne oddziaływanie na kształtowanie przednio tylnych krzywizn kręgosłupa (np.: wyższe uniesienie wspornika oraz niższe zamocowanie gum będzie oddziaływało bardziej kifozująco, co w skoliozach o trójpłaszczyznowych zaburzeniach odgrywa znaczącą rolę).

Regulacja pozioma wspornika pozwala na indywidualne dostosowanie jego odległości od uchwytów gum w zależności od długości ramion ćwiczącego (przewidziano dwie wersje wspornika uzależnione od jego szerokości obręczy barkowej.

Po indywidualnym wyregulowaniu przyrządu w pionie i w poziomie, ćwiczący wykonuje asymetryczne naprężenie gum, aż do uzyskania korekcji łuku lub jego hiperkorekcji. Należy bacznie obserwować korygowanie się skoliozy lub kontrolować palpacyjnie efekt korekcji.

Asymetryczne napięcie mięśni można uzyskać poprzez zamocowanie po stronie wypukłej skrzywienia gum ekspandorowych (jednej, dwu lub trzech), natomiast po stronie wklęsłej należy zamocować gumy (jedną, dwie lub trzy) o długości takiej jak po stronie wypukłej. Dobór ilości i długości gum po stronie wklęsłej jest uzależniony od konkretnego przypadku skoliozy (ilości łuków skrzywienia). Działanie nasze jest ukierunkowane na korekcję łuku pierwotnego.

W przypadku występowania garbu żebrowego działanie derotacyjne można uzyskać poprzez niższe umocowanie gum ekspandorowych po stronie wypukłej skrzywienia jak również poprzez zastosowanie podkładek redresyjnych po stronach wklęsłych skrzywienia (garb żebrowy, wał lędźwiowy).

Zaleca się wykonywanie ćwiczeń na przyrządzie w seriach po 10-20 powtórzeń, czas wytrzymania naprężenia gum ekspandorowych około 5-10 sekund. W miarę adaptacji do tego rodzaju wysiłku fizycznego czas izometrycznego napięcia mięśni i ilości powtórzeń można zwiększać.

PRZYRZĄD DO KOREKCJI SKOLIOZ ODCINKA LĘDŹWIOWEGO

PRZYRZĄD DO KOREKCJI SKOLIOZ ODCINKA LĘDŹWIOWEGO

Przyrząd ten stanowi istotne uzupełnienie trójpłaszczyznowego korektora skolioz. Zaletą przyrządu jest kifotyczne ułożenie poprzez zastosowanie niskiego chwytu za szczebel drabinki (dobór indywidualny), co ma istotne znaczenie w przypadku skolioz idiopatycznych charakteryzujących się spłaszczeniem kifozy piersiowej i tendencję do pogłębienia lordozy lędźwiowej, natomiast zastosowanie podkładek redresyjnych po wklęsłej stronie skrzywienia sprzyja derotacji.


W skoliozie jednołukowej i dwułukowej należy zastosować odwiedzenie uniesionej dolnej kończyny po stronie wypukłości skrzywienia. Zakres uniesienia i odwiedzenia kończyny należy dobierać indywidualnie w celu uzyskania optymalnej korekcji skrzywienia. Zaleca się wykonywanie ćwiczeń na przyrządzie w seriach po 10-20 powtórzeń, czas wytrzymania uniesienia kończyny dolnej 5-10 sekund.

Specjalne przyrządy odpowiednio wykorzystywane w procesie leczenia i korekcji bocznych idiopatycznych skrzywień kręgosłupa nie tylko wzbogacają arsenał środków terapeutycznych, ale przede wszystkim pozwalają na ścisłe lokalizowanie korekcji, na wzmacnianie lub rozluźnianie mięśni i innych tkanek w pozycjach rzeczywiście skorygowanych. Dlatego należy dążyć do optymalnego wyposażenia sal terapeutycznych o odpowiednie przyrządy i przybory, które będą optymalizować proces korekcyjno-leczniczy, czynić zabiegi bardziej trafnymi i skutecznymi nawet w zaawansowanych skoliozach.

Dokonywane corocznie badania radiologiczne i kliniczne potwierdzają wysoką skuteczność oddziaływania w postaci popraw i stabilizacji nawet w przypadkach zaawansowanych. W Bielskim Szkolnym Ośrodku Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej w Bielsku-Białej w roku szkolnym:

  • 1997/98 (600 dzieci ćwiczących) - na 80 radiogramów poprawy i stabilizacje stanowiły 77,5%, natomiast w badaniach klinicznych poprawy i stabilizacje stanowiły 87%
  • 1998/99 (600 dzieci ćwiczących) - na 78 radiogramów poprawy i stabilizacje stanowiły 87,2%, natomiast w badaniach klinicznych poprawy i stabilizacje stanowiły 92,4%
  • 2000/2001 ( 1050 dzieci ćwiczących) - na 114 radiogramów poprawy i stabilizacje stanowiły 81,8%, natomiast w badaniach klinicznych poprawy i stabilizacje stanowiły 89,3%


Jako przykład 4 radiogramy po 2 do jednej ćwiczącej przed i po okresie ćwiczeń w oparciu o zaprezentowane powyżej założenia

Fot. 1. Ćwiczący w postawie stojącej tyłem (płaszczyzna czołowa)



Fot. 2. Ćwiczący w skłonie w przód



Fot. 3. Trójpłaszczyznowy korektor skolioz pomysłu R.Harężlaka



Fot. 4. Korektor skolioz odcinka lędźwiowego pomysłu R. Harężlaka



I przykład lat 7 w okresie 2 lat ćwiczeń z Th L 19* na 0* /wg Cobba/

II przykład lat14 w okresie 3 lat ćwiczeń z Th 48* na Th 25* /wg Cobba/




Biografia

  1. Dega W.: Leczenie skolioz idiopatycznych. Chirurgia Narządu Ruchu i Ortopedia Polska 1956, 6, 567-597.
  2. Hoppe U.: Relacje pomiędzy kręgosłupem a funkcją kończyn dolnych obserwowanych w ćwiczeniach osiowo-symetrycznych. W: Postawa ciała człowieka i metody jej oceny. Red. J. Ślężyński. AWF, Katowice 1992, 141-144.
  3. Klapp B.: Das Klappscheu Kriechverfahren. Georg Thieme Verlag, Stuttgart 1982.
  4. Kutzner-Kozińska M.: Korekcja wad postawy. WSiP, Warszawa 1986.
  5. Lehnert-Schroth Ch.: Dreidimensionale Skoliosebehandlung. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart 1991.
  6. Majoch S.: Kinezyterapia w bocznych skrzywieniach kręgosłupa. PZWL, Warszawa 1974.
  7. Majoch S.: Dobór ćwiczeń korekcyjnych w bocznych skrzywieniach kręgosłupa. W: Korektywa i kompensacja w rozwoju młodzieży szkolnej. Sport i Turystyka, Warszawa 1977, 176-194.
  8. Majoch S.: Antygrawitacyjny korektor postawy. Wychowanie Fizyczne i Higiena Szkolna 1980, 1.
  9. Ociepka R.: Badania nad wpływem ćwiczeń antygrawitacyjnych i kifizujących na proces leczenia skolioz idiopatycznych. AWF, Kraków 1972 (praca doktorska).
  10. Ociepka R., Łęczyński J.: System aktywnej korekcji idiopatycznych skolioz (SAKIS) oparty na patogenezie i patomechanice skrzywienia. W: Dysfunkcje kręgosłupa - diagnostyka i terapia. AWF, Katowice 1993, 157-166 (cz. 2).
  11. Ślężyński J., Saulicz E., Nowotny J.: Ćwiczenia korekcyjne w leczeniu bocznych skrzywień kręgosłupa. W: Dysfunkcje kręgosłupa - diagnostyka i terapia. AWF, Katowice 1993, 103-117 (cz. 1).
  12. Tylman D.: Patomechanika bocznych skrzywień kręgosłupa. PZWL, Warszawa 1972